کشورها و شرکتهای مختلف روش های متفاوتی برای بررسی و ثبت گزارشهای مالی داشتند، اینکار بررسی و گزارش گرفتن از دیگر شرکتها که سیستم حسابداری مخصوص به خود را داشتند، سخت میکرد. IFRSیک زبان مشترک حسابداری، بوجود آمد تا از پیش آمدن مشکلات مشابه جلوگیری کند. به طور مثال اگر یک کشور بخواهد سرمایه خارجی جذب کند و یا در بورس بینالملل فعالیت کند IFRS این امکان را فراهم میکند که کشور ها با یک زبان مشترکم قادر به انجام اینکار باشند. طبق تعریف خود این سایت، IFRS در واقع یک زبان حسابدرای جهانی است که در بیش از 140 کشور و یا منطقه، شرکتها موظف اند از این استانداردها برای اعلام گزارشهای مالی از آن پیروی کنند. اما استفاده از این زبان حسابداری جهانی علاوه بر مزایا منجر به چالشهایی نیز شده است که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفتهاند.
تاریخچه IFRS (International Financial Reporting Standards)
در سال 1973 کمیتهی استاندارهای حسابداری بینالمللی به نام IASC یا (International Accounting Standards Committee) با همکاری نهادهای حرفهای حسابداری بوجود آمد که هدفش تدوین استانداردهای حسابداری بود. مأموریت اصلی IASC تدوین استانداردهای حسابداری بینالمللی (IAS) بود تا گزارشگری مالی در کشورها به هم نزدیک شود با گذشت زمان نیاز به یک نهاد قویتر و مستقلتر برای تدوین و نظارت بر این استانداردها احساس شد. در سال 2001 این کمیته به IASB و یا (International Accounting Standards Board) تغییر کرد. بعد از این اتفاق استانداردهایی که توسط این کمیته ارائه میشد IFRS نام گرفت. یکی از نقاط عطف مهم در تاریخ IFRS تصمیم اتحادیه اروپا در سال 2002 بود که براساس آن تمام شرکتهای بورسی موظف شدهاند از سال 2005 صورتهای مالی خود را بر اساس IFRS تهیه کنند. این تصمیم به گسترش سریع استفاده از IFRS در جهان کمک کرد.
اهداف IFRS
به گفته خود این کمیته ماموریت این سازمان توسعه استانداردهای IFRS با کیفیت بالاست که شفافیت، پاسخگویی و کارایی را به بازارهای سرمایه در سراسر جهان بیاورد. آنها بیان میکنند که این کار در خدمت منافع عمومی است و برای تحقق این کار به عنوان یک بنیاد واحد، صداقت و شفافیت را در الویت قرار میدهند. IFRS عنوان میکند این سازمان میتواند به شکلدهی آینده گزارشگری مالی کمک کند؛ تا اقتصادی جهانیِ پایدار و مقاوم ایجاد شود. به صورت خلاصه اهداف این سازمان به این صورت است:
- توسعه استانداردهای با کیفیت بالا: ایجاد استانداردهایی که در منافع عمومی باشند، قابل فهم، قابل اجرا و در سطح جهانی پذیرفته شدهاند. این استانداردها باید بر اصول روشن و شفاف استوار باشند.
- افزایش شفافیت، مقایسهپذیری و اطلاعات مفید: اطلاعات ارائه شده در صورتهای مالی و افشاهای مربوط باید شفاف، قابل مقایسه، و برای سرمایهگذاران و سایر شرکتکنندگان در بازار سرمایه مفید باشد. این کمک میکند تا تصمیمات اقتصادی بهتری گرفته شود.
ترغیب به استفاده و اجرای دقیق استانداردها: ایفای نقش در تشویق و تضمین اینکه استانداردها بهصورت کامل و دقیق پیاده شوند، نه فقط انتشار آنها.
در نظر گرفتن نیازهای متنوع: در فرآیند تدوین و اجرای استانداردها، به تناسب نوع شرکتها، ابعاد مختلف اقتصادی کشورها و شرایط متفاوت اقتصادی در سراسر جهان توجه شود.
- رونق پذیرش استانداردها و همگرایی با استانداردهای ملی: ترویج استانداردهای IFRS و تسهیل پذیرش آنها در چارچوبهای قانونی یا مقرراتی کشورها از طریق نزدیکتر شدن استانداردهای ملی قابل توجه است.
مهمترین استانداردهایی که باید از IFRS شناخت
در این قسمت به بررسی برخی از مهمترین و پرکاربردترین استانداردهای IFRS می پردازیم و کاربرد آنهارا بیان میکنیم:
- :IFRS9 یک قانون حسابداری است که نحوه ثبت و گزارش داراییها و بدهیهای مالی شرکتها را مشخص میکند و از سال ۲۰۱۸ اجرا شد. هدف اصلی آن این است که شرکتها شفاف و دقیق نشان دهند پولشان چگونه مدیریت میشود. طبق این قانون، وقتی شرکتی دارایی مالی مانند پول یا طلبی از دیگران دارد، باید آن را در حسابهایش ثبت کند و ارزش واقعی آن را مشخص کند. داراییها به سه دسته تقسیم میشوند:
- داراییهایی که شرکت میخواهد پول آن را جمعآوری کند.
- داراییهایی که هم جمعآوری پول و هم فروش آن مهم است.
- داراییهایی که در دستههای دیگر قرار میگیرند.
این قانون شرکتها را ملزم میکند که پیشبینی کنند چه مقدار از داراییها ممکن است ارزش خود را از دست بدهند و برای آن برنامهریزی کنند. این استاندارد به شرکتها کمک میکند تا مشکلات مالی را بهتر نشان دهند، ریسکها را کنترل کنند و گزارشهای مالی قابل اعتماد و شفاف برای سهامداران و مردم ارائه دهند. در طول زمان تغییراتی هم به آن اضافه شده تا مواردی مانند پرداختهای الکترونیکی، تغییر نرخ بهره و قراردادهای خاص برق هم شامل شوند.
- IFRS15: قانونی است که از 1 ژانویه 2018 اجرا شد و نحوه ثبت درآمد شرکتها را مشخص میکند. هدف آن این است که شرکتها شفاف نشان دهند چقدر پول از فروش کالا یا ارائه خدمات به دست میآورند و این درآمد چه زمانی محقق میشود. به زبان ساده، نقش IFRS15 کمک به مردم و سرمایهگذاران است تا بدانند شرکت چه مقدار پول از فروشهایش دریافت کرده است و این درآمد چقدر قابل دریافت است.
- IFRS16: از 1 ژانویه سال 2019 اجرا شد و قوانین مربوط به اجاره را بیان مشخص میکند. هدف این استاندارد این است که شرکتها شفاف نشان دهند چه داراییها و بدهیهایی از اجاره دارند و جریان نقدی حاصل از اجارهها چگونه است.
طبق IFRS16، وقتی شرکتی چیزی را اجاره میکند (مثلاً دفتر، ماشینآلات یا تجهیزات) و مدت اجاره بیش از ۱۲ ماه باشد، باید آن را در حسابهای مالی خود ثبت کند. شرکت اجارهکننده دو چیز را ثبت میکند:
۱. دارایی حق استفاده (Right-of-use asset): یعنی حق شرکت برای استفاده از دارایی اجارهای.
۲. بدهی اجاره (Lease liability): یعنی تعهد شرکت برای پرداخت اجارهها در طول قرارداد.
به زبان ساده، IFRS16کمک میکند تا همه بدانند شرکتها چه چیزهایی را اجاره کردهاند، چه مبلغی باید پرداخت کنند و این اجارهها چه تاثیری روی پول و داراییهای شرکت دارد.
چه مزایا و چالشهایی در پیادهسازی و انطباق با استانداردهای IFRS وجود دارد؟
استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی (IFRS) با هدف ایجاد یکسانی، شفافیت و قابل مقایسه کردن گزارشهای مالی در سراسر جهان پیادهسازی شدهاند. پیادهسازی و انطباق با این استانداردها مزایا و چالشهایی را به همراه دارد. که مزایای آن به شرح زیر است:
- افزایش قابلیت مقایسه و شفافی: IFRS یک زبان حسابداری مشترک جهانی را فراهم میکند که توسط سرمایهگذاران، حسابرسان و نهادهای نظارتی قابل درک است. این امر امکان مقایسه آسانتر و دقیقتر صورتهای مالی شرکتها در کشورهای مختلف را فراهم میسازد. با استفاده از استانداردهای مشابه، کسبوکارها شفافیت مالی خود را افزایش میدهند.
- جذب سرمایهگذاری و افزایش اعتماد سرمایهگذاران: شفافیت و قابلیت مقایسه بالاتر گزارشهای مالی، اعتماد سرمایهگذاران را در بازارهای مالی جهانی افزایش میدهد. این استانداردها به سرمایهگذاران کمک میکنند تا فرصتها و ریسکهای سرمایهگذاری را در سراسر جهان شناسایی کنند، که منجر به تخصیص بهتر سرمایه و کاهش هزینه سرمایه برای کسبوکارها میشود.
- کاهش هزینهها برای شرکتهای چندملیتی :شرکتهای چندملیتی میتوانند با استفاده از یک مجموعه استاندارد واحد، از تهیه صورتهای مالی متعدد برای حوزههای قضایی مختلف ملی بینیاز شوند، که این امر به صرفهجویی در هزینهها کمک میکند.
- بهبود کیفیت اطلاعات حسابداری :مطالعات نشان دادهاند که پیادهسازی IFRS کیفیت اطلاعات حسابداری، از جمله شفافیت سود و قابلیت مقایسه را بهبود بخشیده است. هدف IASB توسعه استانداردهای حسابداری بینالمللی با کیفیت بالا است که قابل فهم بوده و شفافیت گزارشگری مالی را در سطح جهانی افزایش دهد.
- اهمیت برای اقتصاد جهانی IFRS :به تقاضاهای کسبوکار جهانی پاسخ میدهد و به توسعه اقتصادی کمک میکند، زیرا سیستمهای مالی شفاف اساس توسعه اقتصادی هستند.
- انعطافپذیری بیشتر (رویکرد مبتنی بر اصول) IFRS :بیشتر مبتنی بر اصول است تا قوانین جزئی .این رویکرد انعطافپذیری را برای کسبوکارها فراهم میکند تا IFRS را با شرایط خاص خود تطبیق دهند، که منجر به صورتهای مالی خواناتر و مفیدتر میشود.
اما در کنار این مزایا، استفاده از استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی (IFRS) با چالشهای متعددی همراه است:
- هزینه بالای پیادهسازی: گذر از استانداردهای حسابداری قدیمی به IFRS نیازمند صرف زمان، پول و تلاش زیاد است .این هزینهها شامل آموزش کارکنان جدید یا موجود، خرید نرمافزارهای حسابداری جدید و هزینههای حسابرسی و مشاوره میشود.
این بار مالی برای کسبوکارهای کوچک و متوسط بسیار سنگین است و میتواند در کوتاهمدت آنها را در موقعیت منفی قرار دهد.
برخی شرکتها ممکن است همچنان به روشهای حسابداری گذشته خود پایبند بمانند تا از افزایش هزینههای سالانه حسابداری و انطباق جلوگیری کنند.
- پیچیدگی استانداردها: قوانین IFRS بسیار دقیق و پیچیده هستند و حسابداران باید چیزهای زیادی را یاد بگیرند. همچنین تغییرات مکرر در قوانین باعث سردرگمی میشود و پیگیری آنها دشوار است. همچنین پیچیدگی و ماهیت اصولمحور IFRS میتواند سوگیری مدیریتی و مدیریت سود را افزایش دهد.
مشکلات آموزش کارکنان و فقدان مهارتهای فنی: آموزش کارکنان زمان و هزینه زیادی میبرد IFRS به طور طبیعی برای همه کارکنان آسان نیست و برخی ممکن است به ماهها آموزش نیاز داشته باشند. این سردرگمی میتواند منجر به اشتباه در گزارشهای مالی نادرست شود. نیاز به دانش و تخصص حسابداری توسط کاربران، تهیهکنندگان، حسابرسان و ناظران صورتهای مالی نیز از چالشها است.
- عدم ارتباط محلی و تفاوتهای فرهنگی، سیاسی و تجاری: یک مجموعه واحد از استانداردهای حسابداری نمیتواند تفاوتها در رویههای تجاری ملی که ناشی از تفاوت در نهادها و فرهنگها هستند را منعکس کند. IFRS یک استاندارد جهانی است، اما به دلیل محیط قانونی، اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی در همه کشورها مناسب نیست. به عنوان مثال، برخی از رویکردهای حسابداری IFRS با قوانین مالیاتی و یا رویههای تجاری هند در تضاد هستند. مسائل فرهنگی، مدلهای ذهنی، موانع قانونی، نیازهای آموزشی و تأثیرات سیاسی از عوامل بازدارنده در فرآیند پذیرش IFRS هستند.
- تفسیر و اعمال متفاوت استانداردها: IFRS بر قضاوت حرفهای و ارزش منصفانه مبتنی است که میتواند منجر تفاسیر سوگیری شده شود. شرکتها یا حسابرسان مختلف ممکن است یک معامله را به شیوههای متفاوتی تفسیر کنند که قابلیت مقایسه را تضعیف میکند. به دلیل رویکرد اصولمحور IFRS، عدم شفافیت در برخی موارد امکان دارد. تفاسیر کمیتههای تفسیر نیز میتواند منجر به تفاوتهایی شود. این تفاوتها باعث میشود مقایسه مستقیم صورتهای مالی که تحت استانداردهای مختلف تهیه شدهاند، دشوار باشد.
- مشکلات ارزیابی ارزش منصفانه: صادر شدن IFRS با چالشهای بسیاری همراه است، از جمله مسائل مربوط به ارزش منصفانه. عدم وجود بازارهای فعال مورد نیاز برای تعیین ارزش منصفانه ممکن است کیفیت اطلاعات حسابداری ارائهشده در صورتهای مالی تهیهشده مطابق با IFRS را کاهش دهد. روشهای پیچیده ارزیابی میتواند برای تحلیلگران سرمایهگذاری مشکلساز باشد.
- نیاز به بازنگری مکرر چارچوب نظارتی: IFRS نیازمند بازنگری مکرر چارچوب نظارتی شرکتها در حوزههای قضایی مختلف و یک برنامه فشرده کشوری برای توانمندسازی و پشتیبانی از فرآیند پذیرش است.
استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی (IFRS) بهعنوان یک زبان مشترک حسابداری جهانی، توانستهاند نقش مهمی در شفافیت، مقایسهپذیری و ارتقای اعتماد سرمایهگذاران در سطح بینالمللی ایفا کنند. این استانداردها ضمن تسهیل سرمایهگذاری خارجی و کاهش هزینههای شرکتهای چندملیتی، به بهبود کیفیت اطلاعات مالی نیز کمک کردهاند. با این حال، چالشهایی همچون هزینه بالای پیادهسازی، پیچیدگی مقررات، نیاز به آموزش گسترده و عدم تطابق با شرایط محلی و فرهنگی کشورها، همچنان مانع پذیرش کامل آن در برخی مناطق است. به طور کلی، مزایای IFRS بر چالشهای آن غلبه دارد و آینده گزارشگری مالی جهانی را به سمت شفافیت، یکپارچگی و کارایی بیشتر سوق میدهد.
منابع برای مطالعه بیشتر:
Q2 2025 new IFRS® Accounting Standards and amendments: Are you ready?